Keuzemogelijkheden
Als je doet wat je altijd al deed, blijf je krijgen wat je altijd al kreeg…
Het is minstens 4 jaar geleden, maar ik herinner het mij nog als de dag van gisteren. Een deelnemer in mijn training die heel (HEEL) erg boos werd toen ik zei dat we elke dag de keuze kunnen maken om ons leven een andere wending te geven, zodat we ook andere uitkomsten krijgen. Ze was razend geëmotioneerd en het fundamenteel met me oneens. Wat ik zei was exact het bovenstaande. Wat zij hoorde was “het leven is maakbaar”. Dat bedoelde ik niet. Zij was in wanhoop. Ik geschrokken van haar heftige uitroep. Toch vonden we elkaar weer in de pauze van de training, waarop zij bereid was met mij in gesprek te gaan over haar situatie en ging ik haar referentiekader begrijpen. Omgaan met veranderingen. Dat was het thema van ons gesprek en het onderwerp van deze blogpost.
Overgeleverd aan ons lot of verantwoordelijkheid nemen?
We hebben elke dag de keuze om ons ‘lot’ beet te pakken. Nee, we kunnen het leven niet zo vormgeven dat we altijd krijgen wat we willen. Wel kunnen we zelf iets doen (of laten) om de uitkomsten van ons leven meer richting te geven. We zijn – behalve aan onze dood – nooit overgeleverd aan wat-dan-ook in het leven; noch aan andere mensen, aan besluiten van andere mensen of aan ‘gegeven situaties’. Wat? Sputter je een beetje bij deze uitspraak? Lees even verder en kijk vooral naar de boekentip die verderop komt…
Coping
Als we 10 mensen een zelfde situatie voorschotelen, krijgen we 10 verschillende reacties en 10 verschillende gedragingen cq ‘copingsmechanismen‘. En alleen al bij definitie van de 10 verschillende reacties is het bewijs geleverd; het zijn niet de omstandigheden. De een maakt wat van zijn leven als hij geboren wordt met een enorm lichamelijk gebrek, de ander krijgt het niet voor elkaar om er iets zinvols van te maken. Wat onderscheidt nu deze twee gedragsstrategieën? Toeval? Geluk? Lotsbestemming? Genen? Karakter? Hoe komt het dat het de een wel lukt en een ander blijft hangen in ‘ik kan er niets aan doen’? Kort gezegd kan iedereen een keuze maken als hij bekwaam genoeg is om de keuze uit te kunnen voeren.
Chauffeur in de bus van je leven
Anders dan dieren zijn wij niet overgeleverd aan ons instinct. We hebben het vermogen te kiezen met verstand en bewustzijn. Als wij een ‘bus’ zijn, dan is keuze ons ‘stuurwiel’ en de ‘snelweg’ ons levenspad. En iedereen heeft bij het instappen de keuze om chauffeur te worden of om achterin de bus te gaan zitten (om of niet mee te gaan, of om een andere bus te pakken enz enz.). Een ding moeten we allemaal: op reis. Dat is het leven. Maar als je achterin de bus zit, mag je niet meer piepen over de bestemming. Dan had je maar moeten chauffeuren.
“Go to jail”
Voel je je overgeleverd aan de situatie en dènk je dat je geen keuze hebt? Dan zul je je ook zo gaan gedragen. En als we ons stelselmatig op eenzelfde manier gedragen, krijgen we stelselmatige reacties van het leven terug. Of noem het ‘Universum’ van mijn part, of ‘God’. Maar als we ons laten leiden door angst, stellen we ons slechts één perspectief voor: die waarbij de gevolgen vreselijk zouden zijn. En met die tunnelvisie zetten we onszelf vrijwillig in de gevangenis. Toch zit het slot aan de binnenkant en hebben we de sleutel zelf in handen. Actie = reactie. Voel je je verslagen maar WEET je dat je anders kunt handelen, dan pak de je kracht van de keuzemogelijkheid. Hoe moeilijk de consequentie van je keuze ook is om te dragen; het kan wel. Misschien voèlen we ons soms wel ‘s gevangen; we zijn het niet. Sterker nog; als we leren hoe we invloed kunnen krijgen op dit proces hebben we veel meer controle over de uitkomsten van onze keuzes dan wanneer we ons hoofd laten hangen. Ik ben er van overtuigd dat wij mensen mentaal beter zijn uitgerust – en een existentieel verlangen hebben naar de vrijheid om – ons eigen lot te bepalen en te dragen. Niemand zet zichzelf vrijwillig gevangen. Toch doen we dat wel als we blijven denken dat we geen keuze hebben. Dat is behalve treurig vooral jammer. Het kan echt anders. Moeilijk? Ja, soms. Ondoenlijk? Nee.
De consequenties van je keuzes dragen
Elke situatie kunnen we -linksom of rechtsom- beïnvloeden door anders te denken en anders te handelen. Uit onderzoek blijkt: diegene die wij het meest willen beïnvloeden zijn anderen, terwijl de enige die we het best kùnnen beïnvloeden wij zelf zijn. Op anderen zitten geen knoppen waar we aan kunnen draaien, waarmee we een gewenste reactie tevoorschijn toveren. Nee, het leven is niet maakbaar, want er zijn nu eenmaal 6 miljard anderen (probeer dat maar ‘s te beïnvloeden) en er is maar één ‘ik’. Maar kiezen en de consequenties van je keuze dragen; dat is vrijheid, wat overigens iets anders dan pijnvrij door het leven wandelen. Als je geen keuzes maakt en/of niet voor de consequenties kiest, dan noemen we dat ‘slachtoffergedrag’: wel klagen maar niets doen en je eigen ‘kracht’ en ‘aandeel’ niet pakken. Mokkend achter in de bus zitten, geen poging doen om de route te bepalen, de chauffeur uitschelden en de hele reis saboteren. Ook dat is een keuze overigens;-)
Boek
Een grote inspiratiebron was voor mij het boek “Man’s search for meaning” van Victor Frankl. Hij beschrijft hoe hij als geen ander in staat was om ‘vrijheid’ te ervaren in zo’n beetje de moeilijkste omstandigheid die je je maar kunt voorstellen: gevangenschap in een concentratiekamp. Toch creëerde hij vrijheid: die in zijn hoofd. Net als Nick Vujicic zijn dit de onbetwistbare ‘koningen’ in het hanteren van het ‘lot’.
Psychiatrist Viktor Frankls memoir has riveted generations of readers with its descriptions of life in Nazi death camps and its lessons for spiritual survival. Between 1942 and 1945 Frankl labored in four different camps, including Auschwitz, while his parents, brother, and pregnant wife perished. Based on his own experience and the experiences of those he treated in his practice, Frankl argues that we cannot avoid suffering but we can choose how to cope with it, find meaning in it, and move forward with renewed purpose. Frankls theory–known as logotherapy, from the Greek word logos (meaning)–holds that our primary drive in life is not pleasure, as Freud maintained, but the discovery and pursuit of what we personally find meaningful.
Conclusie
Wie na het lezen van dit boek nog durft te zeggen dat er zoiets bestaat als “geen keuze hebben”….kan niet lezen of begrijpt het echt niet. Ja, zo stellig wil ik zijn.
One Response to “Keuzemogelijkheden”
Leave a Reply
[...] onzekerheid cq risico’s nemen. Het is niet gek of vreemd, maar tegelijkertijd kan ons het ook gevangen houden. We kennen allemaal mensen die jarenlang in een ongezonde relatie zitten; die in werk vastzitten [...]